Νέο Savoir-vivre #61-70 | Σωτήρης Παστάκας

266114528_10223132978647707_419780082161545363_n

#61 Ο ΠΑΡΗΓΟΡΗΤΙΚΟΣ ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΣΜΟΣ

Υπάρχει ένα είδος παρηγορητικού αυτοβιογραφισμού που μαθαίνεται εύκολα και δύσκολα εγκαταλείπεται. Είναι σαν τη συνταγή να κάνεις κουλουράκια: αφού τη μάθεις συνεχίζεις και πλάθεις κουλουράκια για όλη σου τη ζωή. Ο παρηγορητικός αυτοβιογραφισμός έχει στο κέντρο του το βίο και τα παθήματα του ποιητή, με το ηθικό δίδαγμα πως ο αυτοβιογραφούμενος ποιητής δείχνει πληγωμένος, ευαίσθητος και υπεράνω όλων. Ως αυτοθεραπεία λειτουργεί καλά: ο ποιητής δεν κινδυνεύει από καμία συναισθηματική απειλή, γιατί τα έχει φέρει όλα στα μέτρα του. Το πρόβλημα είναι πως αφού κατάφερε μέσα από ένα επάγγελμα που δεν του «ταιριάζει», μια συμβία που δεν τον καταλαβαίνει και παιδιά που τα έπλασε κατ’ ομοίωση (κανονικά τέρατα, δηλαδή), και έμαθε επιτέλους την συνταγή να παίρνει ρεβάνς από όλα αυτά, πώς να την εγκαταλείψει;

Ο ποιητής ως υποκείμενο των ποιημάτων του εμφανίστηκε από τον Αρχίλοχο, δεν αποτελεί καινούργια ανακάλυψη. Η επιμονή των συγχρόνων να φωτίζουν την περσόνα του ποιητή γίνεται δίχως τις άλλες αρετές: τη μετουσίωση, τη φαντασία, το λογοπαίγνιο, την ειρωνεία. Ειρωνεία και αυτοειρωνεία είναι από τους πιο εξελιγμένους μηχανισμούς αμύνης του εγώ. Από πότε θεωρείται ποίηση η παράθεση των απωθημένων και η ψυχοθεραπεία του γράφοντος;

Αυτά κι άλλα πολλά είπαμε με τον Νίκο Βουτυρόπουλο ένα μαγιάτικο βράδυ εκεί στον ανθισμένο κήπο του στη Νέα Σμύρνη. Διαβάστε περισσότερα

Νέο Savoir-vivre #51-60 | Σωτήρης Παστάκας

Pastakas

#051 ΚΑΡΙΕΡΑ ΠΟΙΗΤΗ ΕΝ ΕΛΛΑΔΙ

Ένας ποιητής στην Ελλάδα, θεωρείται νέος ποιητής μέχρι να συμπληρώσει την αξιοσέβαστη ηλικία των εβδομήντα πέντε χρονών. Έως τότε φέρεται και άγεται ως νέος «μεσσίας»: οι ελπίδες που κομίζει στην Τέχνη παραμένουν αμάραντες, ο ίδιος συμπεριφέρεται σαν κακομαθημένο παιδί: δυσανασχετεί εύκολα, πυροβολεί πιο γρήγορα κι από τη σκιά του, συμμετέχει σε ομαδικά όργια και ως επαναστατημένος νέος παραμένει ανεπίδεκτος μαθήσεως.

Από τα εβδομήντα πέντε έως τα ενενήντα του γίνεται ο γνωστός, καθιερωμένος «μαλάκας» που όλοι τον εξυβρίζουν, τον κοροϊδεύουν, τον υποτιμάν, και του σκάβουν το λάκκο. Άλλοι λένε πως είναι ετοιμοθάνατος κι άλλοι τον δίνουν ήδη για πεθαμένο. Οι κρίσεις του και οι απόψεις του για τη λογοτεχνία θεωρούνται αποτέλεσμα της επερχόμενης καλπάζουσας άνοιας. Η παρουσία του στα κανάλια, στα ηλεκτρονικά και έντυπα περιοδικά, οι συνεντεύξεις του, τα βραβεία κλπ θεωρούνται αποτέλεσμα διαπλοκής και διαπραγματεύσεων κάτω από το τραπέζι. Η ενθάρρυνση στους νεαρούς και τις νεαρές ποιήτριες, ως σεξουαλική παρενόχληση.

Από τα ενενήντα και μετά κι αφού ξεπεράσει το στάδιο του «ψυχορραγούντος», ο ποιητής μας απολαμβάνει πλέον το σεβασμό και τη γενική αποδοχή. Ο ιθαγενής πληθυσμός τον ανακηρύσσει σε σαμάνο: όλοι έρχονται ευλαβικά και του φιλούν το χέρι, επιζητούν την ευχή και τη χάρη του. Όλοι κρέμονται από τη λευκή μακριά γενειάδα του πατριάρχη της εθνικής γλώσσας και οι γλύπτες βρίσκουν τη μορφή του μέσα στο λευκό μάρμαρο της αιωνιότητας.

Τα τελευταία χρόνια και πριν εξηνταρίσω αισθάνομαι πως ανήκω στη δεύτερη κατηγορία. Εσείς, σε ποια κατηγορία ανήκετε; Διαβάστε περισσότερα

Νέο Savoir-vivre #41-50 | Σωτήρης Παστάκας

sopast

#041 ΤΑΛΕΝΤΟ ή ΠΤΥΧΙΟ;

Στις καθημερινές μας σχεδόν συνομιλίες κάποια χρόνια παλιά, με τον Σωτήρη Δημητρίου η κουβέντα αφού περιστρεφόταν γύρω από διάφορα θέματα, κατέληγε πάντα στο ερώτημα που έκαιγε τον φίλο μου: «να το πάρω τελικά το πτυχίο;». Είχε παρατήσει τις σπουδές του στο «Πάντειο» και το είχε καημό που δεν μπορούσε να καυχηθεί στην γενέτειρα του. Η Ελληνική κοινωνία κι όχι μόνον η τοπική της Ηγουμενίτσας και των Φιλιατρών, δίνει μέγιστη σημασία στους «τίτλους» παρά στην αξία. Ο καθηγητής, ο γιατρός, ο δικηγόρος κλπ χαίρουν εκτίμησης για τον τίτλο τους και μόνο, ανεξαρτήτως αν είναι καλοί καθηγητές, κομπογιαννίτες γιατροί και εξειδικευμένοι σε πλαστές διαθήκες και τίτλους ιδιοκτησίας δικηγόροι.

«Να μην σώσεις και το πάρεις» ήταν η μόνιμη αποστροφή μου στον φίλο Σωτήρη. «Εσύ έχεις το ταλέντο της γραφής, τί να το κάνεις το πτυχίο;» Ήμασταν ήδη από τότε, τέλη της δεκαετίας του ογδόντα, μάρτυρες μιας επικρατούσης ανόδου συγγραφέων που υποτίθεται ανέβαιναν με σπουδή τα σκαλοπάτια της καταξίωσης καθαρά με εξωλογοτεχνικά κριτήρια: όχι επειδή ήταν καλοί συγγραφείς αλλά επειδή είχαν πτυχία, θέσεις και κοινωνικό εκτόπισμα. Η Λογοτεχνία, με το λάμδα κεφαλαίο, φυσικά τους έριξε στον καιάδα και οι τίτλοι τους χάρισαν μια όλο και συρρικνωμένη σύνταξη.

Με τον Σωτήρη χαθήκαμε τα τελευταία χρόνια. Εξάλλου στην Ελλάδα αλλά και σε όλο τον κόσμο, η γραφή πέρασε αποκλειστικά στα χέρια των πτυχιούχων: έγινε ερασιτεχνική απασχόληση καθηγητών πανεπιστημίων, μεγαλογιατρών και μικροδικηγόρων οι οποίοι αισθάνονται την ανάγκη να βάλλουν και μια παύλα με τη λέξη – συγγραφέας στις επαγγελματικές καρτ-βιζίτ.

Για ταλέντο φυσικά ούτε λέξη. Ποιος νοιάζεται για ένα είδος εν αχρηστία; Διαβάστε περισσότερα

Νέο Savoir-vivre #01-10 | Σωτήρης Παστάκας

past

#01 Η ΕΛΑΧΙΣΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

«Και καθώς η τοποθέτηση του τόμου διατάραξε κάπως την ευθεία γραμμή των δύο διπλανών τόμων, ο Συμεών Μπακαμάρτε φρόντισε να αποκαταστήσει αυτή τη μικρή, και εξάλλου ενδιαφέρουσα, ασυμμετρία», γράφει ο Μασάντου ντε Ασσίς στον «Φρενίατρο» (μετάφραση Άννυς Σπυράκου, επίμετρο Δημήτρη Πλουμπίδη, εκδόσεις Αλεξάνδρεια, 1992).

Βγάζοντας ένα-ένα τα βιβλία από τις κούτες τις τελευταίας μετακόμισης και τοποθετώντας τα στα ράφια της βιβλιοθήκης δεν έχω χρόνο να αποκαταστήσω την ευθεία γραμμή μεταξύ των τόμων, τους αφήνω να ταυτίζονται με την ασυμμετρία του βίου μου. Τα πιο δύσκολα αντικείμενα σε κάθε μετακόμιση είναι τα βιβλία, γι’αυτό φροντίζω να μεταφέρω όλο και λιγότερα, από σπίτι σε σπίτι. «Τα τοσαύτα βιβλία έχων, τι μάλιστα αναγιγνώσκεις αυτών»;

Το ερώτημα του Λουκιανού κάποιες τέτοιες κουραστικές στιγμές γίνεται απόλυτης προτεραιότητας: όσο μεγαλώνουμε κι επιστρέφουμε στις πρώτες μας αναγνώσεις, πόσα βιβλία μπορούμε να διαβάζουμε σχεδόν καθημερινά; Πόσα βιβλία μας είναι απαραίτητα; Τα περισσότερα θα παραμείνουν στις κούτες τους για να πάρουν το δρόμο για τη Δημοτική Βιβλιοθήκη Ραψάνης κάποια στιγμή, για τις δανειστικές βιβλιοθήκες που ακόμα χωλαίνουν στη χώρα μας. Γιατί από το 2008 η βιβλιοπαραγωγή στη χώρα μας μειώθηκε κατά 30 τοις εκατό. Γιατί ο Ντοστογιέφσκι δεν είχε περισσότερα από 40 βιβλία στη βιβλιοθήκη του. Διαβάστε περισσότερα

Νέο Savoir-vivre #11-20 | Σωτήρης Παστάκας

292340_452597964779816_566326316_n

#011 ΟΙ ΕΦΗΜΕΡΙΔΕΣ ΧΡΗΣΙΜΕΥΟΥΝ ΝΑ ΚΑΘΑΡΙΖΕΙΣ ΠΑΤΑΤΕΣ ΚΑΙ ΨΑΡΙΑ

«Και τώρα τι να κάνω;» με ρωτούσε φίλος ποιητής στο τηλέφωνο. Είχε μόλις διαβάσει την πρώτη του «συνέντευξη» σε αθηναϊκή εφημερίδα κι είχε μείνει αποσβολωμένος. Πάνω στην άνθιση των ιστολογίων, το 2008 αν θυμάμαι καλά, η αγαπητή μου φίλη Ελπίδα Πασαμιχάλη μου είχε ζητήσει να τις βρω πέντε «μπλογκεράδες» να απαντήσουν στο ερωτηματολόγιό της για τα μπλογκ, έρευνα που δημοσιεύθηκε ολοσέλιδη στον τότε «Ελεύθερο Τύπο».

«Τώρα, να πάρεις τη συγκεκριμένη σελίδα της εφημερίδας και να καθαρίσεις ψάρια», του λέω «κι αν δεν έχεις ψάρια, να καθαρίσεις πατάτες. Να τυλίξεις τις φλούδες και να πετάξεις εφημερίδα και περιεχόμενο στα σκουπίδια», καταστρατηγώντας το έθιμο που θέλει τους ποιητές να κρατάνε προσωπικό αρχείο με τις δημοσιεύσεις τους, ή έστω με την απλή αναφορά του ονόματός τους στον ημερήσιο τύπο.

Λέγαμε παλιά για διάφορους ομότεχνους πως «δοξάστηκαν κρυπτόμενοι, και γελοιοποιήθηκαν εμφανιζόμενοι», πόσο εύκολο είναι να εγκαταλείψεις την ολύμπια αταραξία σου και να σε ξεφωνήσουν οι δημοσιογράφοι. Τώρα, που όσο εύκολο είναι να δημοσιεύσεις άλλο τόσο πανεύκολο είναι να γράψουν οι εφημερίδες για σένα, και έχουμε το φαινόμενο ανύπαρκτοι λογοτέχνες να έχουν τεράστιο προσωπικό αρχείο με δημοσιεύσεις, δεν χρειάζεται να έχεις ένα κι εσύ: τσαλάκωσε το φύλλο της εφημερίδας που φιλοξενεί το λόγο σου, ή καθάρισε τα ψάρια σου σ’ αυτό. Διαβάστε περισσότερα