31 Οκτωβρίου 2016, συμπληρώθηκαν 128 χρόνια από τη γέννηση του λογοτέχνη Ναπολέοντα Λαπαθιώτη | Βαγγέλης Ψαραδάκης

14875087_10207966271018145_597393531_n

Αρχική προσθήκη

Σήμερα, 31 Οκτωβρίου 2016, συμπληρώθηκαν 128 χρόνια από τη γέννηση του λογοτέχνη Ναπολέοντα Λαπαθιώτη. Δυστυχώς διάφορες άλλες υποχρεώσεις δεν μου επέτρεψαν να ολοκληρώσω κάποιο από τα νεότερα αδημοσίευτα κείμενά μου για τον ποιητή. Αυτό όμως δεν ήταν λόγος να απέχω από την επέτειο· ιδίως τώρα, που για τον λογοτέχνη γράφει ο καθένας χρησιμοποιώντας, κατά κανόνα, έτοιμη και πολύχρονη δουλειά άλλων δημοσιευμένη έντυπα ή ηλεκτρονικά… Read more

Advertisements

Μία ανέκδοτη ποιητική συλλογή του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη | Βαγγέλης Ψαραδάκης # 1ε

Οι πρώτες δημοσιεύσεις

Από τα 26 (+2) ποιήματα της ανέκδοτης σατιρικής συλλογής των «Μονολόγων…», λίγα έχουν δημοσιευτεί έντυπα, ενώ τα περισσότερα ανέβηκαν στο διαδίκτυο· ας τα δούμε με τη χρονολογική σειρά εμφάνισης, διαδοχικά. Τα απτά δείγματα πρώτα, όσα μπορεί ο αναγνώστης να ξεφυλλίσει και να φυλλομετρήσει αφειδώς. Οι έντυπες πρώτες δημοσιεύσεις μερικών ποιημάτων από τους «Μονόλογους του καημένου του Αντωνάκη!», έχουν ως εξής :

1) Το υπ’ αρ. 18 / ΧVIII ποίημα, με τον τίτλο «Η “ψυχολογική στιγμή” της Αντώνας!», δημοσιεύτηκε πρώτη φορά στο –θα μου επιτρέψετε να πω, άτακτο–  περιοδικό «Το Κράξιμο», που εξέδιδε τη μυθική δεκαετία του 1980 η –γνωστή πια– φίλη Πάολα Ρεβενιώτη,. στο τεύχος 6, Αθήνα Μάιος 1986.

2) Τα υπ’ αρ. 8 και 10 ποιήματα, το πρώτο αριθμημένο αλλά άτιτλο ενώ το δεύτερο με τον τίτλο «Αντωνάκι προς Μητσάκι» – στο χειρόγραφο, δημοσιεύτηκαν πρώτη φορά στο υπ’ αρ. 10 από τα «Οκτασέλιδα του Μπιλιέτου», στην Παιανία Αττικής Σεπτέμβριος 1996, με την επιμέλεια του Γιάννη Παλαμιώτη και τίτλο «Ναπολέων Λαπαθιώτης: Μια φανταστική συνέντευξη και δύο ανέκδοτα ποιήματά του».

Ας επισημανθεί ότι ο επιμελητής, όντας εμπνευσμένος από τα συγκεκριμένα κείμενα και το περιεχόμενο των ποιημάτων, πρόσθεσε τον τίτλο «Το τσερβέλο» στο άτιτλο 8, ενώ αντικατέστησε τον τίτλο του 10, από «Αντωνάκι προς Μητσάκι» σε «Σπίρτο». Δεν πιστεύω πως ήταν άστοχες αυτές οι επιλογές.

3) Τέλος, τα υπ’ αρ. 7 και 9 ποιήματα, το πρώτο αριθμημένο πλην άτιτλο στο χειρόγραφο, ενώ το δεύτερο με τον τίτλο «Μητσάκι προς Αντωνάκι», εξαιτίας της ιδιαίτερης συνάφειας,  αλληλουχίας και νοηματικής συνέχειας που παρουσιάζουν με τα προαναφερόμενα 8 και 10, δημοσιεύτηκαν εντύπως από τον γράφοντα, πρώτη φορά, στο κείμενό του «Ο Ναπολέων Λαπαθιώτης, ο Μήτσος Παπανικολάου και οι ουσίες», το οποίο συμπεριλαμβάνεται στο συλλογικό βιβλίο «Canavaccio: Κείμενα περί της ηδονιστικής δρόγης», Heteron, Αθήνα 2008.

Επομένως, από τα 26 (+2) ποιήματα της ολοκληρωμένης ανέκδοτης σατιρικής συλλογής του Ναπ. Λαπαθιώτη, έχουν δημοσιευτεί 5 εντύπως, τα 7, 8, 9, 10 και 18 / XVIII. Read more

Μία ανέκδοτη ποιητική συλλογή του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη | Βαγγέλης Ψαραδάκης # 1δ

Napol

Μονόλογοι του καημένου του Αντωνάκη!..

(Επιλογή)

Σύντροφον

Αντώνην Π..,

Φίλον ορισμένου μέλους
της Κομμουνιστικής Νεολαίας
της Ελλάδος. –

Οδός Μαυροκορδάτου, 5.
Ενταύθα.

1.

Οι επιθυμίες του Αντωνάκη:

«Ξαπλωμένος σα γουρούνι, μες στην Πάκαρ της μαμάς,
και με πρόθυμο ρουφιάνο, τον καλό τον Αποστόλη,
του βαρβάτου μου του κώλου για να σβήσω τας ορμάς,
θα ’θελα να με γαμούσαν εκατό στρατοί και στόλοι!»… Read more

Μία ανέκδοτη ποιητική συλλογή του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη | Βαγγέλης Ψαραδάκης # 1γ

Napol

Ο τόπος και ο χρόνος γραφής

Ολόκληρο το υλικό της ανέκδοτης σατιρικής συλλογής του Ν. Λαπαθιώτη, οι Μονόλογοι του καημένου του Αντωνάκη!, τα 26 (+ 2) ποιήματα και η –από μιαν άποψη σιαμαία– συνοδευτική επιστολή, γράφτηκαν στην Αθήνα, προφανώς στο ιδιόκτητο πατρικό σπίτι του λογοτέχνη, στην οδό Κουντουριώτη 23 και Οικονόμου γωνία, ή τέρμα Μεθώνης, στα Εξάρχεια.

Ο χρόνος γραφής των Μονολόγων φαινομενικά και μόνο είναι 4 χρόνια, από το 1933 έως και το 1936. Στην πραγματικότητα όμως είναι 3 ημερολογιακά έτη. Διαρκεί ρητά, σύμφωνα με το πρώτο αλλά και το τελευταίο χρονολογημένο ποίημα της συλλογής, από τις 15–6–1933 έως και τις 14–5–1936.

Δεδομένου του γεγονότος ότι τα δύο πρώτα ποιήματα της συλλογής είναι παντελώς αχρονολόγητα στο χειρόγραφο, μπορούμε να χρονολογήσουμε την αρχή σύνθεσης  των Μονολόγων νωρίτερα από τα μέσα Ιουνίου του 1933. Read more

Μία ανέκδοτη ποιητική συλλογή του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη | Βαγγέλης Ψαραδάκης # 1β

I. Τα ποιήματα

(Αρίθμηση, Γλώσσα, Έκταση, Μορφή και Τίτλοι)

Το μεγαλύτερο μέρος στο ανέκδοτο έντυπο χειρόγραφο του Ν. Λαπαθιώτη καταλαμβάνουν τα επιμέρους ποιήματα που απαρτίζουν την ολοκληρωμένη ποιητική συλλογή του με τον τίτλο Μονόλογοι του καημένου του Αντωνάκη!
Πρόκειται για 26 ποιήματα αριθμημένα με διπλό τρόπο από τη μέση και μετά. Από το υπ’ αρ. 1 έως και το 14, ο ποιητής χρησιμοποιεί αποκλειστικά τον αραβικό τρόπο αρίθμησης∙ ενώ από το 15 / XV και μετά έως και το 26 / XXVI, τελευταίο ποίημα της συλλογής, χρησιμοποιεί προσθετικά και τον λατινικό. Μάλιστα τα υπ’ αρ. 17 / XVII και 23 / XXIII ποιήματα έχουν από δύο μέρη το καθένα.
Επομένως, 26 (+ 2) είναι συνολικά τα ποιήματα που συγκροτούν την ανέκδοτη συλλογή με τον προαναφερόμενο τίτλο. Τα 25 από αυτά είναι γραμμένα εξολοκλήρου στην ελληνική γλώσσα, ενώ 1 μόνο αποκλειστικά στη γαλλική (14), τόσο ο τίτλος όσο και το περιεχόμενό του. Το ίδιο ισχύει και για τον τρίτο στίχο του ποιήματος 22 / ΧΧΙΙ, είναι κι αυτός γραμμένος στα γαλλικά. Ο τίτλος στο προτελευταίο ποίημα, στο 25 / XXV, είναι γραμμένος στα λατινικά: Lassata, sed non satiata…
Πρόκειται για έναν, καθόλου τυχαίο, στίχο που δανείζεται ο Λαπαθιώτης από, έναν κατά πολύ προγενέστερο και ρωμαλέο προκάτοχό του, τον Ρωμαίο σατιρικό ποιητή Γιουβενάλη. Ο στίχος αυτός αναφέρεται ειδικότερα στο ιστορικό πρόσωπο της Μεσσαλίνας και σημαίνει, όπως τον μεταφράζει ο ποιητής στον υπότιτλο του ποιήματός του: Κουρασμένη, πλην όχι κορεσμένη… Ταιριάζει γάντι στους Μονολόγους! Θα μπορούσε να είναι, αντί ο τίτλος ενός ποιήματος, το motto ολόκληρης της συλλογής.
Πάντως, μετά το ποίημα 13, ακριβώς στη μέση των Μονολόγων, υπάρχει μια τομή∙ το ποίημα 14 είναι το μοναδικό της συλλογής γραμμένο αποκλειστικά στα γαλλικά. Άλλωστε, από εκεί και μετά αρχίζει και η διπλή αρίθμηση.
Η έκταση των ποιημάτων ποικίλει. Κυμαίνεται από 1 στροφή, κατά κανόνα, και 4 στίχους το μικρότερο, φτάνοντας μέχρι και 6 στροφές και 24 στίχους το μεγαλύτερο. Συγκεντρώνοντας τον (απρόσμενο, για πολλούς και διάφορους λόγους, πλην όμως ώριμο από την προπολεμική περίοδο) ποιητικό καρπό, έχουμε:

7 (+ 2) ποιήματα (1, 2, 5, 9, 12, 17 α + β / XVII, 23 α + β / XXIII) με 1 στροφή και 4 στίχους,
5 ποιήματα (13, 19 / XIX, 20 / XX, 21 / XXI, 22 / XXII) με 2 στροφές και 8 στίχους,
1 ποίημα (8) με 2 4στιχες στροφές και 1 δίστιχη,
2 ποιήματα (3, 25 / XV) με 3 στροφές και 12 στίχους,
1 ποίημα (15 / XV) με 4 στροφές και 16 στίχους,
1 ποίημα (14) με 5 στροφές και 20 στίχους,
1 ποίημα (18 / XVIII) με 6 στροφές και 24 στίχους.

18 (+ 2) ομοιοκατάληκτα ποιήματα, χωρισμένα σε 4στιχες στροφές (1 από αυτά έχει και μία 2στιχη), σε ποικίλα μέτρα και ρυθμούς, συμπεριλαμβάνονται στο κυρίως σώμα, στο πρώτο και μεγαλύτερο μέρος του ανέκδοτου χειρογράφου, χωρίς όμως να εξαντλούν το περιεχόμενό του. Απομένουν άλλα 8 ομοιοκατάληκτα ποιήματα (4, 6, 7, 10, 11, 16 / XVI, 24 / XXIV, 26 / XXVI) τα οποία, αν και γραμμένα ομοιοκατάληκτα, δεν χωρίζονται σε επιμέρους στροφές, αλλά είναι ενιαία στη μορφή και στην όψη.
Εκτός από τον γενικό τίτλο, Μονόλογοι του καημένου του Αντωνάκη!, στο υπ’ αρ. 19 / XIX ποίημά του ο Λαπαθιώτης υποβάλει κι έναν άλλον, εναλλακτικό και πιο σύντομο τίτλο της ανέκδοτης συλλογής του, ασφαλώς πιο λαϊκό και πιο εύκολο στην απομνημόνευση αλλά και, με μιαν έννοια, συνθηματικό, λες και μας κλείνει πονηρά το μάτι. Από μιαν άποψη (σε συνδυασμό με τον τίτλο του ποιήματος 25 / XXV στα λατινικά και τον δημιουργό του), ο δεύτερος αυτός «τίτλος» προϊδεάζει για το σατιρικό περιεχόμενο της ανέκδοτης συλλογής του: «Τα τραγούδια της Αντώνας».
Αρκετά από τα 26 (+ 2) ποιήματα έχουν, εκτός από τον γενικό, και δικό τους αυτόνομο τίτλο ή και, σπάνια, υπότιτλο∙ κάποια άλλα έχουν μόνο τη μονή ή διπλή αρίθμηση.

15 συνολικά ποιήματα (1, 2, 6, 9, 10. 11, 13, 14, 15 / XV, 16 / XVI, 17 / XVII, 18 / XVIII, 19 / XIX, 24 / XXIV, 25 / XXV), έχουν αυτόνομο τίτλο,
ενώ 11 (3, 4, 5, 7, 8, 12, 20 / XX, 21 / XXI, 22 / XXII, 23 / XXIII, 26 / XXVI), δεν έχουν, αλλά μόνο την αρίθμηση, διπλή από το ποίημα 15 / XV και μετά.

Το υπ’ αρ. 17 / XVII αριθμεί δύο σκέλη που έχουν υπότιτλους. Διπλό είναι και το υπ’ αρ. 23 / XXIII, κανένα σκέλος του δεν έχει υπότιτλο.
Στα περισσότερα ποιήματα τής συλλογής, ο Λαπαθιώτης σημειώνει αναλυτικότερα τον χρόνο γραφής χρησιμοποιώντας πάλι διπλό τρόπο στην αρίθμηση των μηνών.

Σε 9 συνολικά ποιήματα (3, 4, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 21 / XXI), οι μήνες σημειώνονται με αραβική αρίθμηση,
ενώ σε 13 (13, 14, 15 / XV, 16 / XVI, 17 / XVII, 18 / XVIII, 19 / XIX, 20 / XX, 22 / XXII, 23 / XXIII, 24 / XXIV, 25 / XXV, 26 / XXVI), οι μήνες σημειώνονται με λατινική.

Ανεξιχνίαστο παραμένει το γιατί της διπλής αυτής επιλογής. Εκτός από 4 που είναι παντελώς αχρονολόγητα (1, 2, 5, 6), τα υπόλοιπα 22 (+ 2) ποιήματα είναι επακριβώς χρονολογημένα.
Τα 26 (+ 2) ποιήματα εκτείνονται σε 8 φύλλα χαρτιού γραμμένα με μαύρο μελάνι σε λυτές κόλλες αναφοράς, με γραμμές, μεγέθους Α4 – 16 δηλαδή συνολικά σελίδες, οι οποίες είναι γραμμένες μπρος πίσω, στο πρωτότυπο χειρόγραφο που ξεφυλλίστηκε κι εξετάστηκε (με πολύ μεγάλη προσοχή και συγκίνηση), το οποίο φέρει τον γραφικό χαρακτήρα του Λαπαθιώτη, τη μονογραφή του σε αρκετά (σε 15, αν όχι σε 18 από τα επιμέρους ποιήματα), αλλά και συνήθως τη σφραγίδα του Ε.Λ.Ι.Α. Κανένα από τα επιμέρους λυτά χειρόγραφα δεν αριθμείται ανά σελίδα.

II. Το πεζό

Το άλλο μέρος του χειρογράφου, το αναπόσπαστο συνοδευτικό υλικό της ανέκδοτης έντυπα σατιρικής ποιητικής συλλογής του Ν. Λαπαθιώτη με τίτλο: Μονόλογοι του καημένου του Αντωνάκη!, είναι μικρότερο σε έκταση, 3 μόλις σελίδες χωρίς αρίθμηση. Και αυτές έχουν τη σφραγίδα του Ε.Λ.Ι.Α. στις δύο από τις τρεις σελίδες, όχι όμως –για ευνόητους λόγους– και τη μονογραφή του ποιητή.
Επομένως, ολόκληρο το ανέκδοτο ποιητικό –κατά κανόνα– χειρόγραφο του Ν. Λαπαθιώτη με τίτλο: Μονόλογοι του καημένου του Αντωνάκη!, εκτείνεται σε 16 + 3 = 19 σελίδες, γραμμένες και 1 λευκή∙ ή 10 φύλλα μεγέθους Α4, με γραμμές και χωρίς αρίθμηση των επιμέρους λυτών φύλλων και σελίδων από τον ποιητή.
Το (καταχρηστικά) δεύτερο μέρος του χειρογράφου δεν είναι λόγος ποιητικός, αλλά (άκρως γλαφυρός και μουσικός) πεζός λόγος. Πρόκειται, ουσιαστικά, για μιαν εντελώς απροσδόκητη, ανάλαφρη, «αφελή» και αναιδέστατη επιστολή, υπό τη μορφή αίτησης μηνυτήριας αναφοράς, γραμμένη στα ελληνικά. Μία μόνο συντομότατη τυπική και συνηθισμένη γαλλική φράση που δηλώνει οικειότητα τη διανθίζει.
Υποτίθεται πως η «μήνυση» αυτή έχει γραφτεί από τον πρωταγωνιστή των Μονολόγων, τον καημένο πράγματι Αντωνάκη∙ αλλά, σύμφωνα με μια σημείωση του ποιητή, επειδή είναι γεμάτη από ορθογραφικά και συντακτικά λάθη, έχει διορθωθεί από τον Λαπαθιώτη. Το ειδικότερο περιεχόμενό της αφενός είναι πάρα πολύ αστείο, για την ακρίβεια του λόγου: εντελώς γελοίο (αν λάβουμε υπόψη τον αυστηρό τύπο και την ουσία, με τα οποία πρέπει να περιβληθεί το συγκεκριμένο δημόσιο έγγραφο), αφετέρου μας προσφέρει απροκάλυπτα μα τεχνηέντως το πλαίσιο και το θέμα της συγκεκριμένης προσωπικής -και όχι μόνο, ευτυχώς- σάτιρας

(Συνεχίζεται…)